Gốc và ngọn

goc-va-ngon

Ta đều hiểu rằng thiền định là phương pháp giúp tâm yên tĩnh, bớt suy nghĩ vẩn vơ, tiến đến dừng suy nghĩ hoàn toàn, tiến đến xóa sạch bản ngã vô minh sâu kín để hoàn thành sự nghiệp giải thoát giác ngộ như Phật đã dạy. Dĩ nhiên con đường giác ngộ này không phải đi trong vài ba kiếp mà hết được, có khi ta phải trải qua cả vài trăm vài nghìn kiếp mới hoàn thành.

Ở bước đầu, thiền giúp tâm ta bớt suy nghĩ vẩn vơ đã là cực kỳ lợi ích cho sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Khi không bị các vọng tưởng vẩn vơ quấy rối, làm việc gì ta cũng có sự tập trung cao độ hơn. Không phải muốn tập trung là ta sẽ tập trung được ngay, mà phải có quá trình thiền định dẹp bỏ các suy nghĩ vẩn vơ trước đã.

Quá trình nhiếp tâm rất là phức tạp, nhiều công đoạn, nhiều phương pháp, đòi hỏi sự chính xác tỉ mỉ. Và đặc biệt là có gốc có ngọn rõ ràng. Ta phải dụng công sao cho luôn giữ vững cái gốc, đừng bỏ gốc theo ngọn, như thế công phu sẽ được ổn định.

– Khái niệm gốc ngọn thứ nhất là: Lòng tôn kính Phật là Gốc, mà Thánh quả giác ngộ là Ngọn. Nếu ai chỉ chăm chăm hướng đến thánh quả giác ngộ mà quên mất bồi dưỡng lòng tôn kính Phật đến vô hạn thì đó chính là bỏ gốc theo ngọn, sẽ không được kết quả gì. Hành giả phải vun đắp lòng tôn kính Phật sâu dày mãi, cho đến tuyệt đối, và chẳng cần quan tâm đến thánh quả giác ngộ. Vậy mà lúc nào đó, kiếp này hoặc kiếp khác, thánh quả sẽ đến. Vun đắp lòng tôn kính Phật có nhiều cách, cách đơn giản nhất là lễ kính Phật hàng ngày.

– Khái niệm gốc ngọn thứ hai là: Lòng từ bi yêu thương chúng sinh là Gốc, mà Trí tuệ tu hành là Ngọn. Trên đường tu hành, nội tâm ta diễn biến cực kỳ phức tạp, nhiều lỗi lầm kiết sử hiện ra cản trở đủ thứ, nếu không có trí tuệ để vượt thắng từng chút một thì ta sẽ nản lòng, thất bại, thậm chí bỏ cuộc. Nhưng nếu muốn có trí tuệ thì không phải chăm chăm suy nghĩ tìm cách này cách nọ, mà phải giữ cái gốc là bồi dưỡng lòng từ bi yêu thương chúng sinh vô hạn. Tâm ta phải tác ý mong cho chúng sinh đều tu hành giác ngộ. Khi ngồi thiền phải tác ý trải lòng yêu thương khắp nơi, yêu thương muôn loài.

– Khái niệm gốc ngọn thứ ba là: Tâm khiêm hạ kín đáo là Gốc, mà sự tiến bộ tâm linh là Ngọn. Không phải ta tu là tiến đâu, còn lệ thuộc tâm khiêm hạ của ta nữa. Nếu ta có khởi tâm tự hào bí mật, bộc lộ công phu, tự cho mình hay giỏi, thì càng tu càng thụt lùi, thậm chí có khi điên loạn luôn. Vì thế, đừng chăm chăm nôn nóng công phu thiền định phải tiến bộ đều đều, mà phải giữ kỹ cái gốc khiêm hạ, lúc nào cũng tôn trọng mọi người, lúc nào cũng xem mình là cỏ rác cát bụi mà thôi.

– Khái niệm gốc ngọn thứ tư là: Công đức làm lợi ích cho chúng sinh là Gốc, mà hoàn cảnh thuận lợi hay nội tâm dễ điều phục là Ngọn. Ta đừng tưởng mình thông minh giỏi giắn thì có thể khéo léo nhiếp tâm dễ dàng. Không, những kết quả đó do công đức mà thành, không phải do thông minh khéo léo. Ta càng vất vả phụng sự giúp đỡ giáo hóa thì tâm càng dễ nhiếp hơn. Ai dại khờ chôn mình trong cô quạnh thì có khi chỉ cạn phước mà không được gì. Khi là phước thì ta có vẻ bận tâm, nhưng bù lại sau đó tâm rất dễ nhiếp.

– Khái niệm gốc ngọn thứ năm là: An trú toàn thân làm vọng tưởng lắng dịu rồi tự mất đi. Khi an trú toàn thân, ta không cung cấp năng lượng cho vọng tưởng nữa. Còn khi để ý trên đầu, đối phó với vọng tưởng, không ngờ là cung cấp năng lượng cho vọng tưởng dấy khởi mãi. An trú toàn thân gồm có cả bụng và ngực là chính, sau này khắp thân đều biết rõ. Nếu biết sau lưng thì chỉ ở phần thắt lưng trở xuống mà thôi, cấm kỵ tập trung ở phần trên thắt lưng vì kích động vọng tưởng rất mạnh. An trú toàn thân là Gốc, mà vọng tưởng lắng dịu để vào định là Ngọn. Đừng bỏ Gốc theo Ngọn.

– Khái niệm gốc ngọn thứ sáu là: Hơi thở êm, chậm, ít là Gốc, mà cảm giác biết toàn thân là Ngọn. Nếu ta thở êm, chậm, ít, thì cảm giác tỉnh giác biết rõ toàn thân sẽ xuất hiện. An trú nơi cảm giác toàn thân đó thì vọng tưởng tự lắng dịu. Vọng tưởng lắng dịu, tâm tỉnh giác, cả trong khi ngồi thiền và trong đời sống hằng ngày, cho đến khi bất ngờ lọt vào Chánh niệm Tỉnh giác tự động hoàn toàn.

Ban đầu ta tập hơi thở căn bản là Biết mà không điều khiển, tập vài năm cho quen hơi thở. Quen thuần thục hơi thở tự nhiên rồi thì hãy ghìm hơi thở êm chậm ít lại để cảm giác toàn thân xuất hiện. Cảm giác toàn thân xuất hiện rồi thì vọng tưởng tự lắng dịu.

Khi tâm yên tĩnh, tâm trống rỗng sáng tỏ. Nhưng xin vui lòng làm ơn đừng an trú cái tâm đó, vì nó là ngọn. Xin vui lòng làm ơn vẫn an trú toàn thân thật kỹ, vẫn giữ hơi thở êm chậm ít rất kỹ. Khi tâm yên là khi tà kiến dễ xuất hiện. Ta sẽ tự đặt ra đủ thứ lý luận mới để tự đề cao mình, vô cùng nguy hiểm.

Tâm có yên gì thì cũng chưa vào được Chánh niệm Tỉnh giác. Mà có chứng nhập Chánh niệm Tỉnh giác thì cũng chưa phải đã hết vọng tưởng. Mà có hết vọng tưởng cũng chưa Nhập định. Mà có Nhập định cũng chưa chứng Vô ngã. Con đường còn dài lắm.

Sợ nhất là ta chiêm ngưỡng cái tâm yên tĩnh đó mà cho nó là Siêu Ngã, quay trở lại thời Tượng Pháp. Ta phải tìm về Vô Ngã của thời Chánh Pháp.

 

Nguồn BKY

Cách ứng xử khi bị oan ức
Làm sao để hết sợ ma???

Other posts of the serie

0 Shares